جعبه جواهرات - ویژگی های زبان و گویش سمنانی
جعبه جواهرات
دانلود آهنگ جدید+طنز+جک+اس ام اس جدید+جعبه جواهرات طلا و نقره+شعر طنز+مدل لباس+عکس های جالب و طنز+

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

ویژگی های زبان و گویش سمنانی

به نام خداوند جان و خرد
پیشگفتار
گویش سمنانی با ویژگیهای کهن خود از جایگاهی والا در بین گویشهای ایرانی برخوردار است و شاید بتوان گفت تعداد گویشهایی که قدمت و اصالت آنها با گویش سمنانی برابر و یا از آن کهن تر باشد بسیار اندک است.
پژوهشهای انجام شده بیانگر آن است که گویش سمنانی با توجه به ویژگیهای آوایی و دستوری آن از زبانهای ایرانی دوره میانه، یعنی زبانهای پارتی(پهلوی اشکانی) و پارسی میانه(پهلوی ساسانی) که حدود ۹۰۰ سال,از سال ۲۵۰ پیش از میلاد تا ۶۵۰ میلادی زبان رسمی ایران بوده اند، کهن تر است و از این رو می‌توان آن را حد فاصل بین زبانهای باستانی یعنی زبانهای اوستایی، مادی و پارسی باستان و زبانهای دوره میانه دانست و پیشینه ای بیش از ۲۲۵۰ سال برای آن قایل شد.
همین ویژگی باعث شده است که گویش سمنانی از حدود ۱۵۰ سال پیش یعنی از سال ۱۸۵۸ میلادی(۱۲۳۷ خورشیدی) مورد توجه شرق شناسان قرار گیرد و جای تأسف است که تعداد محققان خارجی که به تحقیق در این گویش پرداخته اند بیش از پژوهشگران ایرانی است.
شگفتا! دیر زمانی است که درباره گویش سمنانی چشم به مطالعات و نوشته های خارجیان دوخته ایم،‌حال آنکه هیچ پژوهنده بیگانه را توان آن نیست که چون ایرانیان و بویژه سمنانیان در زبان و فرهنگ این سامان پژوهش کند.
از بین دانشمندان خارجی که تا کنون به پژوهش در گویش سمنانی پرداخته اند، آرتور کریستن سن،‌ شرق شناس دانمارکی و ژرژ مرگن اشتیرنه زبان شناس نروژی،‌ جایگاه ویژه ای دارند.
آرتور کریستن سن Arthur Christensen طی سفری که در سال ۱۹۱۴ به ایران نمود یک هفته در سمنان اقامت کرد و با کمک گرفتن از میرزا حاج آقا جامی یکی از منشی های حاج حشمت لشکر,نایب الحکومه سمنان به گردآوری واژه ها و بررسی قواعد دستوری گویش سمنانی پرداخت و نتیجه مطالعات خود را در رساله ای به زبان فرانسه باعنوان «بررسی اجمالی قواعد دستوری سمنانی»[۱] در سال ۱۹۱۵ در کپنهاگ پایتخت دانمارک به چاپ رسانید. این رساله دارای ۷۶ صفحه است و تا زمان تألیف یعنی سال ۱۲۹۴ خورشیدی جامع ترین اثر تحقیقی درباره گویش سمنانی بوده است. با وجود این دارای اشکالات و اشتباهات فاحش بویژه در مورد مصادر و صرف افعال و حتی تلفظ درست واژه ها می باشد و به نظر می رسد علت این امر آن باشد که ظاهراً میرزا حاج آقا جامی همان گونه که از نامش پیداست اهل جام (از دهستان علا واقع در ۵۱ کیلومتری شمال خاوری سمنان)[۲] و فارسی زبان بوده و تسلط کاملی بر سمنانی نداشته و در مواردی نیز کریستن سن نتوانسته است خواسته های خود را به طور دقیق به او منتقل کند.
کریستن سن در مقدمه رساله خود به این مطلب اشاره کرده است که : «در بررسی زبان شناسی ایرانی، تحقیق در گویشهای مختلف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در زبان فارسی،‌ بسیاری از واژه های قدیم ایران از بین رفته و جای آن را واژه های عربی گرفته است و با وجود آنکه تحقیقات جدیدی که در آسیای میانه صورت گرفته نتایج درخشانی داشته است، ‌با این همه آشنایی ما به زبانهای باستانی ایران مختصر است و درآن جای خالی بسیار وجود دارد و برای پر کردن آن باید از تحقیق درباره گویشهای زنده، تا حدی که امکان دارد، بهره گرفت.»
کریستن سن در دنباله مطلب می نویسد: «گویش سمنانی یکی از گویشهایی است که کمتر جلب توجه دانشمندان اروپایی را کرده است. این گویش چنان با سایر گویشهای ایرانی تفاوت دارد که ایرانیان می‌گویند می‌توانیم بدون تحصیل و اطلاع قبلی تمام گویشهای ایرانی مانند مازندرانی و گیلکی و غیره را بفهمیم، اما وقتی اهل سمنان به زبان خود سخن می‌گویند،‌ مطلقاً از آن چیزی در نمی یابیم.»
کریستن سن پس از اشاره به مطالعات ناکافی محققان خارجی پیشین از جمله هوتوم شیندلر Houtum Schindler ، دُرن B.Dorn ، جیمز باست M.James Bassett ، کری M.A.Querry و بریکتو M.Bricteux به تشریح دشواریهای کسب اطلاعات از میرزا حاج آقا جامی پرداخته و همچنین به مشکلات ثبت دقیق واژه ها اشاره کرده و نوشته است:
«من در ثبت دقیق حروف صامت با هیچ گونه دشواری مواجه نبوده‌ام. بر عکس،‌ ثبت حروف مصوت کار دشواری بود. از همان ابتدای بررسی برای صداهای a ، ä ، oe نشانه‌هایی مشخص کردم، ولی گاه تصمیم گیری در گزینش یکی از این نشانه‌ها در حالت مشخصی برایم دشوار بود. همچنین در یادداشتهایم در مواردی آشفتگی در ثبت واژه ها یافتم و مثلاً برای یک واژه یا یک پایانه صرفی، گاهی a و گاهی ä به کار برده بودم وبنابراین لازم بود که کلمات ثبت شده را در سراسر یادداشتهایم با توجه به حالت کلمه یا پایانه مورد نظر در جمله‌ها، جمع آوری و تنظیم نمایم و از روی شباهت طرز نگارش، حروف مصوت را اصلاح و به صورت واحد بنویسم. گاه دچار تردید می شدم که آیا باید a یا ā ، å یا ā˚ ، i یا ī ، u یا ū نوشته شود. حروف مصوت، کشیده (بلند) نبودند، بلکه غالباً نیمه کشیده (نیمه بلند) بودند و جای قرار گرفتن کلمه در عبارت، تاثیر قطعی بر چگونگی تلفظ حرف مصوت داشت. با توجه به این مشکلات و فقدان وسیله کنترل در تنظیم نهایی و قطعی گزارش بررسی گویش سمنانی، متأسفانه باید بگویم که نمی توانم قطعیت مطلق تلفظ حروف را با تمام جزئیات آن تضمین نمایم.»
کریستن سن به طور مشخص به قواعد دستوری توجه داشته است، اما واژه‌نامه‌ای شامل ۳۸۹ واژه و چند متن کوتاه را نیز در رساله خود آورده است.
ژرژ مرگن اشتیرنه Georg Morgenstierne زبان شناس نروژی دو بار در سالهای ۱۹۵۴ میلادی ( ۱۳۳۳ خورشیدی) و ۱۹۵۷ میلادی (۱۳۳۶ خورشیدی) به سمنان سفر کرد. وی با آقایان محمدعلی واعظیان و علی محمد پیمان یغمایی که درآن زمان ۶۵ ساله بود، مصاحبه و اطلاعات مورد نیاز خود را گردآوری نمود. او مطالعه خود را بیشتر بر روی نحوه تلفظ و همچنین گردآوری چند متن و شعر سمنانی متمرکز نمود و ضمناً واژه‌نامه کوتاهی شامل ۹۳ واژه نیز تنظیم کرد.
ژرژ مرگن اشتیرنه نتیجه مطالعات خود را در رساله‌ای با عنوان «یادداشتهای پراکنده درباره لهجه های ایرانی»[۳] که بخشی ازآن به گویش منطقه سمنان مربوط می شود به زبان انگلیسی منتشر نمود.
از پژوهندگان ایرانی که در زمینه گویش سمنانی به تحقیق پرداخته‌اند نیز چند کتاب ارزشمند و ماندگار به یادگار مانده است:
۱- استاد و پژوهشگر گرانقدر جناب آقای دکتر منوچهر ستوده از سال ۱۳۲۵ به گردآوری واژه‌های منطقه سمنان و نیز ضرب المثل‌های سمنانی همت گماشت. ایشان پس از چند بار مسافرت به سمنان نتیجه مطالعات خود را در دو کتاب منتشر نمودند:
الف- فرهنگ سمنانی، سرخه ای، لاسگردی، سنگسری، شهمیرزادی که توسط انتشارات دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۲ منتشر شد.
ب- فرهنگ سمنانی: امثال و اصطلاحات و اشعار که توسط مرکز مردم‌شناسی وزارت فرهنگ و هنر در سال ۱۳۵۶ به چاپ رسید.
دکتر ستوده در کتاب نخست ۷۷۵۵ واژه سمنانی، سرخه ای، لاسگردی، سنگسری و شهمیرزادی را گردآوری و به صورت واژه‌نامه‌ای تطبیقی تنظیم نموده است که از این تعداد ۲۶۹۲ واژه سمنانی و ۵۰۶۳ واژه مربوط به سایر گویشهای منطقه سمنان می‌باشد. ایشان در تهیه این فرهنگ از همکاری آقایان سید کاظم شریعت پناهی، دکتر سید ابوالفضل معتمد هاشمی، میرزا احمدخان نیّری، سید محمد مشیری، رضا پیوندی، نصرالله اقوامی، علی صحت، محمد علی سامانی، ابوالحسن پیوندی، سید علی اصغر صفا، سید حسن صالحی، حسن طیاری، علینقی محبوبی و حسین نجاتی سود جسته اند.
کتاب دوم ایشان منحصراً به ضرب المثل ها و اصطلاحات و چند قطعه از اشعار میرزا نعیما، شیخ محمد فانی و ادیب هاشمی اختصاص دارد.
۲- آقای دکتر محمدرضا مجیدی در سال ۱۹۷۹ میلادی (۱۳۵۸ خورشیدی) پایان نامه دکتری خود را در رشته زبان‌شناسی از دانشگاه هامبورگ با عنوان «توصیف ساختاری گویشهای ایرانی- شهر سمنان»[۴] در ۲۱۱ صفحه به زبان آلمانی تهیه و منتشر نمود. در این پایان‌نامه، همان گونه که از عنوانش بر می‌آید، ساختار گویش سمنانی از جمله چگونگی حروف صامت و مصوت، شکل‌شناسی اصوات و مطالب دستوری مورد بررسی قرار گرفته و چند متن سمنانی نیز در پایان کتاب درج شده است.
۳- آقای محمد احمد پناهی کتاب «فرهنگ سمنانی، شرح حال و نمونه آثار محلی شاعران در گویش سمنانی» را در سال ۱۳۶۶ و کتاب «آداب و رسوم مردم سمنان» مثل ها افسانه ها، لطیفه ها، باورهای عامه،‌ حرف و فنون سنتی» را در سال ۱۳۷۴ منتشر نموده است.
۴- آقای محمدعلی پیمان یغمایی، دیوان اشعار خود را در سال ۱۳۳۵ منتشر نمود که حاوی اشعار فارسی و سمنانی وی است.
۵- آقای نصرت الله نوحیان (نوح) کتاب «ننین هکاتی» (حرفهای ننه) را در سال ۱۳۸۰ به چاپ رسانید. این کتاب مجموعه اشعار نوح در گویش سمنانی است.
۶- آقای محمدحسن جواهری، مجموعه‌های شعری «سورخه ولین یادیگار» (یادگار گل سرخ) ۱۳۷۰ و «ترانه‌های کوچه‌ساران»، حاوی مردم سروده‌های سمنانی و ضرب المثل‌ها ۱۳۷۷ و «سونا» (فصل زایش) را به گویش سمنانی ۱۳۸۳ و «در سکوت نازک شب» ۱۳۸۱ را به زبان فارسی منتشر نمود که در کتاب اخیر شعری سمنانی با عنوان «مرینه» (نهالی که از نشای شاخه‌های جوان تاک می‌روید) درج نموده است.
۷- دکتر جامی شکیبی گیلانی رساله ای به نام the semnani dialect به زبان انگلیسی تنظیم کرده است.
همچنین برخی از شاعران سمنانی ، علاوه بر شعر فارسی به سرودن اشعار در گویش سمنانی نیز پرداخته‌اند که نمونه‌هایی از اشعار آنان در کتاب «فرهنگ سمنانی» تألیف آقای محمد احمد پناهی به چاپ رسیده است.
دکتر ستوده در پیشگفتار کتاب «فرهنگ سمنانی، . . .» می نویسد:
«کاروانی که به قصد خراسان از ری قدیم بیرون می‌رفت پس از گذشتن از حاشیه شمالی دشت ورامین به سر دره خوار می‌رسید و بعد از پیمودن دشت خوار و رسیدن به سامان شرقی آن در بخش جغرافیایی «کومش» قدم می‌گذاشت و تا حدود شرقی بسطام در این بخش راه می‌پیمود.
کومش که جغرافی‌نویسان عرب آن را «قومس» می‌خواندند، باریکه‌ای است از آبادانی که شمالش آخرین رشته‌های جنوبی البرز و جنوبش حاشیه شمالی کویر مرکزی ایران است. راه خراسان از قدیم‌ترین ایام تا امروز از جنوب غربی این بخش به شمال شرقی آن ادامه دارد و کسانی که این راه را می‌پیمایند به ترتیب از قشلاق (مرکز خوار)، ده نمک، عبدل آباد، لاسگرد، سرخه، سمنان، آهوان، قوشه، دولت آباد، دامغان، مهماندوست، ده ملّا می‌گذرند و به بسطام (امروز به شاهرود) می‌رسند.
اگر رهگذری به لهجه‌های محلی این آبادیها گوش فرا دهد، متوجه خواهد شد که زبان ساکنان جنوب غربی این بخش به زبان مردم ری نزدیک است و زبان اهالی شمال شرقی آن با زبان مردم خراسان بیشتر ارتباط دارد و فقط اهالی سمنان و دهات اطراف آن لهجه‌ای مشخص دارند که نه تنها از نظر تلفظ، ‌بلکه از لحاظ اشتقاق و ریشه‌شناسی هیچ گونه شباهتی میان لهجه ایشان و لهجه همسایگانشان نیست. نگارنده این منطقه را «جزیره لهجه‌های سمنان» خوانده است و معتقد است که این سرزمین کانون یکی از لهجه‌های اصیل ایران است.
اگر شهر سمنان را مرکز این لهجه بدانیم، سرخه در چهار فرسنگی مغرب سمنان و لاسگرد در دو فرسنگی مغرب سرخه و این هر دو بر سر راه خراسان قرار دارند. افتر و اروانه از آبادیهای شمالی سرخه و دوروان، ‌ایج، ‌امامزاده عبدالله، امامزاده محمد زید و جوین جزء آبادیهای شمالی لاسگرد به شمارند. سنگسر در سه فرسنگی شمال سمنان و شهمیرزاد در نیم فرسنگی شمال سنگسر است. بیابانک و رکن‌آباد و صوفی‌آباد و خیرآباد از آبادیهای جنوبی سمنان‌اند و لهجه ساکنان این چهار قریه با لهجه مردم سمنان اختلاف فاحشی ندارد. طالب آباد و درگزین هم از آبادیهای شمال سمنان هستند و در همین «جزیره لهجه» قرار می گیرند . . .»
استاد ستوده در پایان پیشگفتار کتاب آورده اند:
«چند تن از مستشرقان از سالهای پیش به مطالعه لهجه‌های سمنان و اطراف آن پرداخته‌اند . . . این نوع مطالعات شاید از نظر طبقه‌بندی کردن لهجه‌ها مفید باشد ولی هیچ یک از آنان کار یک لهجه را یکسره تمام نکرده است و پرونده آن را نبسته است.»[۵]
در دفتری که پیش روی خوانندگان گرامی قرار دارد، کوشیده‌ایم به بخشی از آرزوی استاد دکتر ستوده جامه عمل بپوشانیم و دست کم کار گردآوری واژه‌های سمنانی را به اتمام برسانیم و پرونده آن را ببندیم و اگر روزگار امان دهد به بخش دیگر یعنی «قواعد دستوری گویش سمنانی» بپردازیم. به فرموده حکیم دانا و فرزانه توس، ‌فردوسی بزرگ:
همی خواهم از داور کردگـــار که چندان امان یابم از روزگار
کزین نامـــة نامــــور باســـتان بمانم به گیتی یکی داستــــان

به امید آن روز.
________________________________________
[۱] – Le dialecte de sämnān, Essai d’une grammaire Sämnanie, avec un vocabulaire et quelques textes
[2] – عبد الرفیع حقیقت – تاریخ قومس- ص۲۵۲
[۳] – Georg Morgenstierne, stray notes on Persian dialects
[4] – Mohammed – Reza Majidi, Strukturelle Beschreibung des iranischen Dialekts der Stadt Semnan
[5] – دکتر منوچهر ستوده – فرهنگ سمنانی،‌. . . – ص یک تا پنج
منبع : سایت سمنانی ها

http://www.semnaniha.ir

درباره وبلاگ

جعبه جواهرات طلا و نقره
جعبه انگشتر
مدیر سایت : مدیر سایت محسن

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان

My title page contents